Phân tích: The boy and the Heron - Thiếu niên và chim Diệc

Phân tích: The boy and the Heron – một kiệt tác hay một bộ phim khó cảm

The boy and the heron hay còn được biết đến cái tên Thiếu niên và chim Diệc. Là một trong những tác phẩm sâu sắc của Hayao Miyazaki. Không chỉ dừng lại ở hành trình phiêu lưu kì ảo đơn thuần, xuyên suốt bộ phim là các chi tiết ẩn dụ sâu xa cho hành trình trưởng thành đầy khó khăn của cậu thiếu niên để bước ra khỏi quá khứ.

Tóm lược nội dung chính

Bộ phim mở đầu với khung cảnh một vụ hỏa họa khiến cậu bé Mahito mất đi người mẹ của mình. Nhưng chỉ sau đó, cha cậu đã tái hôn với người em gái của mẹ và chuyển tới quê nhà của của Mahito để sinh sống.

Trong căn dinh thự, cậu tỏ ra trầm lặng và dường như mất kết nối với mọi thứ. Cậu không chấp nhận được rằng người dì sẽ trở thành mẹ của mình và luôn ám ảnh về cái chết của mẹ. Tại đó cậu đã liên tục bị quấy rầy bởi một con chim Diệc, nó mời chào cậu khám phá những bí ẩn đã xảy ra xoay quanh tòa tháp kế bên dinh thự. Bất chấp lời cảnh báo từ người dì và bảy bà lão giúp việc cậu vẫn tiến vào bên trong tòa tháp.

Từ đó diễn biến của bộ phim bước vào hành trình khám phá tòa nhà và giải cứu người dì của cậu bé cũng như từng bước hé mở những giằng xé bên trong nội tâm của cậu bé khi tìm lối thoát cho quá khứ đầy tổn thương của mình.

Phân tích những chi tiết nghệ thuật trong bộ phim

Hành trình của Mahito thực chất là hành trình gì?

Ta dễ dàng thấy được sự tương đồng giữa The Boy anh The Heron với các bộ phim như Alice in Wonderland hay Spirited Away. Nơi cậu bé bước vào một thế giới song song nơi những sự sống cùng tồn tại giữa thế giới thực để tìm kiếm điều cậu đang mong muốn. Không chỉ đơn giản là đi tìm người dì hay đi tìm người mẹ đã khuất mà là ẩn dụ cho hành trình chữa lành cho chính trái tim Mahito.

Ngay từ khi mở màn ta đã chứng kiến một cậu bé sống trong chiến tranh và chính biển lửa chiến tranh đã cướp lấy người mẹ của cậu. Dù đã tức tốc chạy đến bệnh viện nhưng cậu vẫn không thể cứu được mẹ của mình. Điều đó đã để lại một vết thương tâm lý sâu sắc cho cậu bé suốt thời thơ ấu.

Sau đó người cha cưới người em gái của mẹ - dì Natsuko. Dù dì luôn cảm thông và yêu thương cậu nhưng cậu vẫn tỏ ra xa cách với người dì. Phải chăng cậu vẫn còn đó những ám ảnh về cái chết của người mẹ quá cố và không thể chấp nhận một ai khác sẽ trở thành mẹ của mình.

Đến khi dì Natsuko mang thai tiến vào trong tòa tháp cổ rồi biến mất, cậu mới lo sợ cho rằng chính mình đã đẩy dì đến bước đường cùng. Dù ta thấy trước đó Mahito luôn hời hợt và giữ im lặng khi đối diện với người mẹ kế nhưng bước vào hành trình cậu luôn mong ngóng tìm lại cô ấy. Không một câu thoại cụ thể nhưng đã cho thấy được sự chấp nhận và mở lòng của cậu đối với người dì, cũng như cái chết của người mẹ.

Hành trình đối diện với nỗi đau của Mahito

Trong suốt hành trình cậu đồng hành cùng với một con chim Diệc có khả năng hóa thân thành một gã dối trá, hai mặt. Nó cũng không hẳn là xấu, nhưng cũng chẳng tốt. Nó là ẩn dụ cho thế giới nội tâm đầy mâu thuẫn của Mahito.

Một cậu bé với những giận dữ gây sự với đám trẻ, rồi tự trách mình khi lấy đá tự đập vào đầu nhưng lại nói dối về vết thương đó. Thế giới quan của một cậu bé đôi khi khiến người xem khó hiểu về những diễn biến của bộ phim. Những quy tắc đặt ra trong thế giới bên dưới dù có phần kì lạ nhưng những sự sống bên dưới vẫn tuân theo như một lẽ thường tình. Có thể hiểu trong suốt quá trình trưởng thành Mahito luôn tự đặt ra cho mình những quy tắc quái gở để cậu vượt qua mọi nỗi đau trong tâm hồn cũng nhưng trong cuộc sống.

Cũng giống với việc cậu bắn xuyên qua chiếc mỏ của chim Diệc khiến nó không thể bay nhưng cũng chính cậu đã tìm ra cách để nó được cất cánh trở lại. Chim Diệc cũng tượng trưng cho việc cậu phải đối diên với nỗi đau, với sinh mất mát mới tìm được một lối thoát cho mình, để một lần nữa cậu lại xây đắp niềm tin mới, bước ra khỏi những thứ cũ kĩ đang giam cầm tâm hồn của Mahito.

Chi tiết chim Diệc vui mừng khi Mahito công nhận nó là một người bạn của cậu. Điều này đã minh chứng cho việc Mahito đã dần chấp nhận những mặt đối lập trong tâm hồn. Cậu không còn tìm kiếm sự hoàn hảo để trói buộc tâm hồn cho những định kiến cũ kĩ. Đây cũng là một bước ngoặt mới trên con đường trưởng thành của cậu.

Cái chết của mẹ cậu cũng đã được gỡ bỏ qua cuộc gặp gỡ của cậu với Himi. Himi đồng hành với Mahito và hướng dẫn cậu đi tìm người dì. Thực chất Himi là người mẹ quá cố của cậu đang sống ở thế giới song song với hình hài một đứa trẻ và sẽ trở lại thế giới thực vào một mốc thời gian khác để sinh ra Mahito.

Chi tiết cậu nghe theo những lời chỉ bảo của Himi mà không đặt ra bất kì câu hỏi hay ngờ vực cũng thể hiện cho sự lạc lỏng trong tâm hồn của Mahito vẫn cầu sự dẫn dắt và che chở của người mẹ trong quá trình cậu trưởng thành. Khi Himi dùng phép thuật để cứu cậu và đồng ý cho cậu đi tìm người dì cũng là bước ngoặt cho việc cậu đã mở lòng chấp nhận rằng người dì sẽ trở thành mẹ của mình.

Ở gần cuối bộ phim Himi cũng đã mở cánh cửa khác để trở lại thế giới thực. Dù cô sẽ tái sinh và chết trong vụ hỏa hoạn nhưng cũng chỉ là trở lại với bản chất vì cô có thể điều khiển được lửa. Cái kết mở ra nút thắt cho cậu bé về cái chết của mẹ một cách nhẹ nhàng hơn để an ủi nỗi đau và thôi tự trách của mình trong quá khứ, để đứng dậy và sống tiếp.

Thiếu niên và chim Diệc là một hành trình đi qua nỗi đau của Mahito. Một nơi thật đẹp, thật kì lạ nhưng đầy rẫy những tổn thương và tăm tối. Thế giới ấy có những con đường nguy hiểm mà cậu phải đi qua, chứa đựng nhiều bài học mà cậu phải học để trưởng thành. Thế giới đầy lộn xộn mà cậu phải phá vỡ để trở về thế giới thực. Nếu ở lại cậu sẽ chìm đắm trong những ảo mộng về thế giới tươi đẹp nơi vẫn có mẹ cậu ở đó, nhưng cậu đã chọn rời đi để chấp nhận người mẹ kế và sẵn sàng yêu thương lần nữa.

Những ẩn ý sâu sắc trong hành trình của cậu bé Mahito

Bộ phim ngoài việc thể hiện quá trình cậu bé chữa lành chính mình khỏi những ám ảnh trong qua khứ mà còn đan xen những bài học nhân văn sâu sắc về xã hội. Thông qua nhân vật trung tâm là Mahito và con chim Diệc, tác giải đã khắc họa trần thực về cách mỗi người chúng ta đối diện với những lối sống trong xã hội để giữ cho tâm hồn mình được là chính mình.

Vị tháp chủ

Qua lời kể của các bà lão giúp việc, thì ông cố của Mahito là người thông minh và say mê nghiên cứu đến phát điên. Khi một thiên thạch từ trên trời rơi xuống ông đã luôn ám ảnh về nó và xây một toàn tháp bao quanh nhằm nghiên cứu về nó.

Bên trong tòa tháp ông biến mất vào thế giới song song. Người đời vì vậy xem như ông đã chết nhưng thật ra ông vẫn sống ở thế giới khác của riêng mình và đặt ra quy tắc ông cho là tốt đẹp. Ông trốn chạy cuộc sống hiện thực chiến tranh đang tàn khốc ngoài kia và chìm đắm mình vào sách vở.

Nơi đó ông tạo ra thế giới mới, tạo ra những định kiến, bắt ép một số loài phải vận hành theo cách mà nó không muốn, cũng không thể chối từ. Ông tự phong là chúa tể tạo ra chốn cân bằng này. Ông tạo ra ra sự cân bằng bằng cách can thiệp sâu vào đời sống của mọi sự sống khiến chúng rất khó để phát triển trí tuệ hay tình thương cá nhân mà chỉ có ăn và chết đi. Điều đó làm cho thế giới ông tạo ra dần trở nên mất cân bằng và sụp đổ.

Vị tháp chủ là đại diện cho lớp người có cái tôi lớn lao. Họ muốn cải tạo mọi thứ theo mọi quy tắc, định kiến họ cho là đúng đắn. Họ chìm đắm trong những điều cao cả mong muốn có ai đó kế thừa những giátrị của mình nhưng không thể chấp nhận những cái tôi cá nhân khác. Do đó ông liên tục đưa ra giao kèo với thiên thạch để tự mình tiếp quản thế giới đến khi nó sụp đổ.

Ông muốn Mahito kế thừa tòa tháp cổ. Nhưng cậu bé đã từ chối vì cậu không muốn tiếp tục kịch bản mà ông đã soạn cho mình. Cậu không muốn cứ mãi trốn chạy cuộc sống, chối từ những thứ không theo ý mình. Có thể đằng sau sự kế thừa đó là những định kiến cũ kĩ, những quan điểm đã lỗi thời trói buộc lấy Mahito với thứ di sản cằn cỗi của ông.

Bồ nông và chim Vẹt

Trong hành trình đi tìm người dì, Mahito đã rất bàng hoàng khi lũ bồ nông ăn Warawara để sống. Bởi vì chúng khong thể tìm thấy đủ cá để ăn dù có nổ lực bay xa đến đâu. Chúng buộc phải ăn Warawara để duy trì sự sống đi kèm theo đó là thế hệ sau của chúng không thể học được khả năng bay.

Chúng đại diện cho lớp người bất lực trước xã hội, và phải nương theo những điều tàn ác để tồn tại. Họ cũng từng phản khán, từng vẫy vùng trước thực tại nhưng rồi lại không đủ sức mà để mình xuôi theo những điều sai trái.

Hay hình ảnh những con Vẹt với thân hình vạm vỡ với khuôn mặt đần độn, chúng luôn xuất hiện theo bầy với bản tính hung hãn và tham ăn. Khắc họa sâu sắc lối sống tập thể bị suy thoái, họ mặc nhiên sống với những điều tàn ác mà không cảm thấy tội lỗi. Lối suy nghĩ bày đàn mà không có sự tư duy cá nhân, tôn thờ những điều vô nghĩa.

Tòa tháp

Hình ảnh tòa tháp xuất hiện xuyên suốt bộ phim đại diện cho những nỗi đau và mong ước của cậu bé Mahito. Tòa tháp là nơi cậu đối diện với ký ức và những cảm xúc đầy mâu thuẫn trong tâm hồn mình. Tòa tháp như một nút thắt trong lòng cậu bé về những vết thương tâm lý trong quá khứ. Quá trình cậu vượt qua thử thách để giải cứu người dì cũng là hành trình cậu đối mặt và chữa lành chính mình. Khi cậu chấp nhận thực tại và buông bỏ nỗi đau trong quá khứ cũng chính là lúc tòa tháp sụp đổ. Sự sụp đổ đánh dấu cho việc gỡ bỏ nút thắt và mở ra hành trình mới xây dựng chính mình của Mahito.